آزمون بزرگ دولت چهاردهم

به گزارش ایرنا، دولت چهاردهم در حالی کار خود را آغاز کرد که کشور با یکی از دشوارترین شرایط آبی سال‌های اخیر مواجه بود؛ کاهش بارش‌ها، افت ذخایر سدها، افزایش مصرف و ناترازی مزمن تولید و مصرف برق، همگی دست به دست هم داده بودند تا تامین پایدار دو نیاز حیاتی مردم به یکی از مهم‌ترین آزمون‌های دولت تبدیل شود.

با این حال، عملکرد دولت چهاردهم از ابتدای این مسئولیت در این حوزه را باید در شرایطی ارزیابی کرد که علاوه بر خشکسالی و کاهش منابع آبی، بخشی از ظرفیت‌های نیروگاهی نیز با محدودیت مواجه بود و در نخستین سال فعالیت دولت، وضعیت ذخایر سوخت دوم نیروگاه‌ها نیز مطلوب نبود.در چنین شرایطی، هدف اصلی وزارت نیرو و مجموعه دولت، جلوگیری از تبدیل ناترازی به بحران فراگیر بود؛ بحرانی که می‌توانست هم تامین آب شرب شهرها را تحت تاثیر قرار دهد و هم خاموشی‌های گسترده و طولانی را به زندگی مردم و فعالیت صنایع تحمیل کند.

مدیریت منابع آب با وجود خشکسالی
یکی از مهم‌ترین چالش‌های دولت چهاردهم، مدیریت منابع آب در سالی بود که بارش‌ها کاهش قابل توجهی داشت.بر اساس اعلام وزیر نیرو، ورودی آب به مخازن سدهای کشور در ابتدای سال ۱۴۰۴ نسبت به مدت مشابه سال قبل ۳۷ درصد کاهش یافته بود. در همین شرایط، خروجی سدها نیز برای مدیریت مصرف آب و برق کنترل شد.

این اعداد به خوبی نشان می‌دهد که مساله آب یک موضوع مدیریتی معمولی نبود؛ دولت باید در شرایطی تصمیم‌گیری می‌کرد که ورودی منابع آبی کاهش یافته بود و در عین حال نیاز شرب، کشاورزی، صنعت و تولید برق همچنان پابرجا بود.با وجود این فشار، یکی از دستاوردهای مهم دولت چهاردهم، حفظ پایداری شبکه آب شرب و جلوگیری از قطعی گسترده آب در شهرها بود.
این موضوع اهمیت بیشتری پیدا می‌کند وقتی بدانیم کاهش ذخایر سدها همزمان می‌توانست تولید برق‌آبی را نیز محدود کند و به بحران برق دامن بزند.

آب و برق؛ دو بحران به هم پیوسته
در دولت چهاردهم، مدیریت آب و برق دیگر دو مسئله جدا از هم نبود. کاهش بارندگی به معنای کاهش تولید نیروگاه‌های برق‌آبی بود و این مسئله بر شبکه برق اثر می‌گذاشت. وزیر نیرو در سال ۱۴۰۴ اعلام کرد که از حدود ۱۲ هزار و ۵۰۰ مگاوات ظرفیت نیروگاه‌های برق‌آبی، به دلیل خشکسالی تنها بخش بسیار محدودی امکان تولید داشت.بنابراین دولت با یک زنجیره به‌هم‌پیوسته از مشکلات روبه‌رو بود. بارش کمتر، کاهش ذخیره سدها،کاهش تولید برق‌آبی ، فشار بیشتر بر نیروگاه‌های حرارتی، افزایش نیاز به سوخت و افزایش فشار بر شبکه برق به هم پیوسته هستند.در چنین شرایطی، مدیریت مصرف، افزایش آمادگی نیروگاه‌ها، تامین سوخت، استفاده بهینه از منابع آبی و مدیریت شبکه برق، همزمان در دستور کار قرار گرفت.

نیروگاه‌هایی که با ذخایر سوخت محدود تحویل دولت شدند
دولت چهاردهم علاوه بر خشکسالی، مدیریت شبکه برق را با یک مشکل انباشته دیگر آغاز کرد: ناترازی تولید و مصرف انرژی.در نخستین سال فعالیت دولت، مسئله فقط کمبود ظرفیت تولید برق نبود؛ تامین سوخت نیروگاه‌ها نیز به یکی از مولفه‌های مهم پایداری شبکه تبدیل شد. در شرایطی که ذخایر سوخت دوم نیروگاه‌ها در وضعیت مطلوبی قرار نداشت، مدیریت همزمان گاز، گازوئیل و سوخت مایع برای عبور از دوره اوج مصرف اهمیت ویژه‌ای پیدا کرد.

به همین دلیل، تامین سوخت نیروگاه‌ها و افزایش آمادگی واحدهای تولید برق، بخشی از راهبرد دولت برای کاهش فشار بر شبکه بود.این مسئله به‌خصوص در تابستان اهمیت داشت زیرا همزمان با افزایش مصرف برق، کاهش تولید برق‌آبی نیز فشار بیشتری بر نیروگاه‌های حرارتی وارد می‌کرد.

از مدیریت بحران تا کاهش تدریجی خاموشی
بنابراین دولت چهاردهم وارث ناترازی بزرگی در صنعت برق بود؛ ناترازی‌ که به گفته مقام‌های وزارت نیرو به بیش از ۱۸ هزار مگاوات رسیده بود.اما سیاست دولت، فقط عبور مقطعی از تابستان نبود بلکه مجموعه‌ای از اقدامات برای مدیریت مصرف، افزایش بهره‌وری، توسعه تولید و تقویت شبکه در دستور کار قرار گرفت. در یک سال نخست دولت چهاردهم، حرکت برای کاهش و رفع ناترازی برق آغاز شد و برنامه‌های متنوعی برای کاهش خاموشی‌ها در دستور کار قرار گرفت.

این روند در نهایت به کاهش تدریجی خاموشی‌های برنامه‌ریزی‌شده منجر شد. در واقع، اگرچه خاموشی در مقاطعی همچنان وجود داشت، اما مسئله مهم این بود که شبکه برق در شرایط خشکسالی، رشد مصرف و کمبود ظرفیت تولید، از مسیر خاموشی‌های گسترده و خارج از کنترل فاصله گرفت.مصطفی رجبی مشهدی، معاون وزیر نیرو چند روز پیش با اشاره به ریشه‌های ناترازی برق گفت: امسال با وجود آسیب‌های جنگ، ۳۰ درصد ناترازی نسبت به سال قبل کاهش یافته و خاموشی‌ها ۲ ماه دیرتر آغاز شده است. امیدواریم طی هفته‌های آینده تمام محدودیت‌های صنایع برطرف شود.

مسئله انرژی، مسئله‌ای ملی است
مسعود پزشکیان از ابتدای فعالیت دولت چهاردهم، ناترازی انرژی را یکی از مسائل اساسی کشور دانست و بر ضرورت اصلاح الگوی مصرف، افزایش بهره‌وری و سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های انرژی تاکید کرد.رویکرد دولت این بود که مسئله آب و برق را نمی‌توان با راه‌حل‌های کوتاه‌مدت حل کرد بلکه باید همزمان سمت عرضه و مصرف مدیریت شود.

در همین چارچوب، دولت بر افزایش ظرفیت تولید، توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر، مدیریت مصرف و اصلاح شبکه تاکید کرد.پزشکیان بارها بر این نکته تاکید کرده است که حل ناترازی انرژی نیازمند همکاری مردم، دولت و بخش تولید است؛ چرا که ادامه روند فعلی مصرف بدون افزایش ظرفیت تولید، امکان تأمین پایدار انرژی را دشوار می‌کند.

افزایش بهره‌وری و پایداری شبکه در دستور کار
محمدرضا عارف، معاون اول رئیس‌جمهور نیز در واکنش به مسئله خاموشی‌ها، بر ضرورت افزایش بهره‌وری، سرمایه‌گذاری در تولید برق و پایداری شبکه تأکید کرده است.او با اشاره به اهداف برنامه هفتم توسعه، بر افزایش بهره‌وری در صنعت برق و توسعه شبکه انتقال و توزیع تأکید کرد و خواستار ادامه جدی این مسیر از سوی وزارت نیرو شد.این نگاه نشان می‌دهد دولت تلاش کرده مسئله برق را با خاموشی یا کاهش مصرف حل نکند بلکه توسعه زیرساخت و افزایش بهره‌وری را نیز در کنار مدیریت مصرف دنبال کند.

وزیر نیرو: بحران آب حتی مهم‌تر از برق است
عباس علی‌آبادی، وزیر نیرو، در تشریح شرایط کشور اعلام کرده بود که چالش آب از برق مهم‌تر است و وزارت نیرو برای عبور از مشکلات صنعت آب و برق برنامه‌ریزی کرده است.این موضع از آن جهت اهمیت دارد که نشان می‌دهد دولت از همان ابتدا مسئله آب را به عنوان یک بحران بلندمدت و ساختاری در نظر گرفته است.در حوزه برق نیز وزیر نیرو شرایط را فوق‌العاده توصیف کرده و بر ضرورت حفظ شبکه تاکید کرده بود.بنابراین، دستاورد دولت را نباید در تعداد ساعت‌های خاموشی جست‌وجو کرد بلکه باید مجموعه‌ای از اقدامات برای حفظ پایداری شبکه در شرایطی کم‌سابقه را مورد توجه قرار داد.

مدیریت مصرف؛ راهی برای حفظ آب و برق
یکی دیگر از محورهای سیاست دولت چهاردهم، مدیریت مصرف بود. در حوزه آب، کاهش فشار بر منابع، کنترل برداشت از سدها و مدیریت مصارف مختلف برای عبور از دوره خشکسالی اهمیت داشت.
در حوزه برق نیز مدیریت مصرف مشترکان، تغییر ساعات مصرف، کاهش بار شبکه در ساعات اوج و افزایش همکاری صنایع، دستگاه‌های دولتی و مشترکان بزرگ در دستور کار قرار گرفت.

این سیاست باعث شد فشار واردشده به شبکه در ساعات اوج مصرف کنترل شود و امکان تداوم خدمت‌رسانی به بخش‌های حیاتی فراهم بماند.در کنار مدیریت شبکه برق و عبور از اوج مصرف، توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر نیز به یکی از محورهای اصلی سیاست انرژی دولت چهاردهم تبدیل شد.
مسعود پزشکیان بارها بر ضرورت توسعه سریع نیروگاه‌های خورشیدی و استفاده از ظرفیت انرژی‌های پاک برای جبران ناترازی برق تاکید کرده و توسعه تجدیدپذیرها را از راهکارهای اساسی عبور از ناترازی انرژی دانسته است.

در همین چارچوب، دولت توسعه نیروگاه‌های خورشیدی را با هدف افزایش ظرفیت تولید برق، کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی و کاهش فشار بر نیروگاه‌های حرارتی دنبال کرد؛ رویکردی که نشان می‌دهد حل ناترازی برق در دولت چهاردهم به مدیریت مصرف و خاموشی‌های مقطعی محدود نبوده و افزایش ظرفیت تولید از منابع پاک نیز به‌عنوان یک راهبرد بلندمدت در دستور کار قرار گرفته است.

عبور از تابستان سخت
عملکرد دولت چهاردهم در آب و برق را باید در بستر شرایط واقعی کشور ارزیابی کرد؛ کشوری که با کاهش شدید بارش، افت ذخایر سدها، کاهش تولید برق‌آبی، ناترازی تولید و مصرف برق و محدودیت ذخایر سوخت نیروگاه‌ها مواجه بود.در چنین شرایطی، قطع نشدن گسترده آب شرب و کاهش تدریجی خاموشی‌های برنامه‌ریزی‌شده دو شاخص مهم در ارزیابی عملکرد دولت به شمار می‌رود.

البته این به معنای حل کامل ناترازی آب و برق نیست. بحران آب همچنان جدی است و صنعت برق نیز به سرمایه‌گذاری‌های سنگین و مستمر نیاز دارد. اما تفاوت مهم دولت چهاردهم این بود که مدیریت این بحران‌ها را از سطح واکنش‌های مقطعی به سمت برنامه‌ریزی برای افزایش تاب‌آوری شبکه‌ها سوق داد.

دولت در شرایطی که منابع آب کمتر شد، تلاش کرد آب شرب پایدار بماند؛ در شرایطی که تولید برق‌آبی کاهش یافت، شبکه برق را مدیریت کرد؛ و در شرایطی که نیروگاه‌ها با محدودیت سوخت مواجه بودند، تأمین انرژی برای عبور از اوج مصرف را در اولویت قرار داد.دو سال دولت چهاردهم،سال وفور منابع نبود، سال مدیریت کمبودها بود و مهم‌ترین نتیجه این مدیریت، حفظ جریان آب و برق در شرایطی بود که هر دو شبکه با فشارهای کم‌سابقه مواجه بودند.