تاوان بی‌تدبیری مسئولان؛ رنج حیوانات و هدررفت بیت‌المال
اخبار و تصاویر منتشرشده درباره وضعیت حیوانات شهری و برخوردهای صورت‌گرفته با حیوانات بی‌سرپرست، بار دیگر این پرسش جدی را مطرح می‌کند که مسئولان تا چه زمانی می‌خواهند با تصمیم‌های غیرکارشناسی، هم به حقوق حیوانات آسیب بزنند و هم منابع عمومی را صرف روش‌هایی کنند که اثربخشی آن‌ها روشن نیست؟
مهشیدنصیری_مدیریت حیوانات شهری، نه با خشونت و حذف صورت مسئله، بلکه با دانش، برنامه‌ریزی و مسئولیت‌پذیری معنا پیدا می‌کند. نمی‌توان از یک سو سخن از توسعه پایدار گفت و از سوی دیگر، ملاحظات محیط‌زیستی و حقوق موجودات زنده را در تصمیم‌گیری‌ها نادیده گرفت.
بی‌تردید، امنیت شهروندان و سلامت عمومی اهمیت اساسی دارد؛ اما تأمین آن‌ها نیز باید از مسیر راهکارهای علمی، انسانی و قابل ارزیابی دنبال شود. عقیم‌سازی اصولی، واکسیناسیون، مدیریت پسماند، جلوگیری از رهاسازی حیوانات خانگی و نظارت مستمر بر جمعیت حیوانات، از جمله اقداماتی هستند که باید در برنامه‌ای جامع و متناسب با شرایط هر منطقه دنبال شوند.
پرسش اساسی اینجاست: بودجه‌هایی که هر سال برای جمع‌آوری و ساماندهی حیوانات شهری هزینه می‌شوند، چه نتایج ملموسی داشته‌اند؟
اگر پس از صرف هزینه‌های سنگین، همچنان شاهد تکرار مشکلات و انتشار گزارش‌هایی درباره آزار یا مرگ حیوانات هستیم، آیا وقت آن نرسیده است که عملکرد دستگاه‌های مسئول و پیمانکاران به‌طور جدی ارزیابی شود؟
ضروری است شهرداری‌ها و نهادهای متولی، اطلاعات روشنی درباره قراردادها، هزینه‌ها، شیوه اجرای طرح‌ها، نحوه نظارت و سرنوشت حیوانات جمع‌آوری‌شده منتشر کنند. حیوانات پس از انتقال به مراکز نگهداری چه سرنوشتی پیدا می‌کنند؟ چه سازوکاری برای کنترل عملکرد پیمانکاران وجود دارد؟ و در صورت گزارش تخلف یا حیوان‌آزاری، چه نهادی مسئول رسیدگی و پاسخ‌گویی است؟
دستورالعمل‌های مرتبط با مدیریت حیوانات شهری، از جمله دستورالعمل‌های ابلاغی وزارت کشور، نیز باید به‌صورت دقیق و مسئولانه اجرا شوند و عملکرد دستگاه‌های مجری بر اساس ضوابط مربوط، اصول علمی و الزامات قانونی مورد نظارت قرار گیرد. وجود دستورالعمل، به‌تنهایی کافی نیست؛ آنچه اهمیت دارد، اجرای صحیح، نظارت مؤثر و پاسخ‌گویی در برابر نتایج است.
از سوی دیگر، حذف یا جابه‌جایی حیوانات بدون بررسی پیامدهای محیط‌زیستی می‌تواند تعادل زیستی را تحت تأثیر قرار دهد. طبیعت، میدان آزمون‌وخطای مدیریتی نیست و بیت‌المال نیز نباید هزینه تکرار روش‌های ناکارآمد را بپردازد.
انتظار می‌رود شوراهای اسلامی شهر، دستگاه‌های نظارتی، سازمان‌های مسئول محیط‌زیست و دامپزشکی، با شفاف‌سازی عملکردها و بررسی مستقل گزارش‌های مردمی، مانع تداوم احتمالی تخلفات و هدررفت منابع عمومی شوند. همچنین لازم است متخصصان، تشکل‌های مردم‌نهاد و فعالان حقوق حیوانات در تصمیم‌سازی‌ها مشارکت واقعی داشته باشند.
مسئولان باید پاسخ دهند: تا چه زمانی قرار است حیوانات بی‌دفاع قربانی تصمیم‌های سلیقه‌ای شوند و شهروندان هزینه سیاست‌هایی را بپردازند که نتیجه آن‌ها به‌روشنی مشخص نیست؟
حمایت از حقوق حیوانات به معنای نادیده گرفتن امنیت مردم نیست؛ همان‌طور که تأمین امنیت نیز مجوزی برای خشونت و بی‌توجهی به اصول علمی و قانونی نخواهد بود.
امروز بیش از هر زمان دیگری به مدیریت خردمندانه، شفاف و پاسخ‌گو نیاز داریم؛ مدیریتی که به‌جای پاک کردن صورت مسئله، ریشه مشکلات را شناسایی کند و به‌جای تکرار هزینه‌ها، راه‌حل پایدار ارائه دهد.
حیوانات زبان مطالبه‌گری ندارند؛ اما این سکوت، مسئولیت مدیران را کمتر نمی‌کند. معیار شایستگی مسئولان، نه تعداد طرح‌های اجراشده، بلکه میزان اثربخشی، رعایت حقوق موجودات زنده و صیانت از منابع عمومی است.
مهشید نصیری
فعال محیط زیست و مدافع حقوق حیوانات
