بالاخره مذاکرات ایران و آمریکا متوقف شد یا ادامه دارد؟
شبی که هرمز ملتهب شد؛ روایت یک تقابل نظامی
به گزارش رویداد۲۴،جرقه دور جدید تنشها از ادعای نقض عهد و حمله نیروهای آمریکایی به چند پست ساحلی جمهوری اسلامی در پاسخ به اقدام نیروی دریایی سپاه آغاز شد. بامداد یکشنبه، سپاه پاسداران با صدور بیانیهای رسمی از پاسخ قاطع و مشترک نیروهای دریایی و هوافضای خود خبر داد. بر اساس این بیانیه، موشکهای بالستیک و پهپادهای ایرانی هشت زیرساخت ارتش آمریکا را در پایگاه «علی السالم» کویت و ناوگان پنجم دریایی در بندر «سلمان» بحرین هدف قرار دادند. سپاه با لحنی قاطع هشدار داد که از این پس با هرگونه تجاوز، حتی به اهداف کماهمیت، با پاسخی خردکننده برخورد خواهد شد و کنترل بر کشتیهای متخلف قویتر از گذشته اعمال میشود.
سیگنالهای متناقض رسانههای غربی: توقف در سوئیس، امید در قطر
بلافاصله پس از این درگیریها، رسانههای بینالمللی تحلیلها و گزارشهای ضدونقیضی را درباره سرنوشت گفتوگوها منتشر کردند. روزنامه والاستریت ژورنال با رویکردی بدبینانه و به نقل از منابع مطلع مدعی شد که مذاکرات فنی کارشناسی که قرار بود طی هفته جاری در سوئیس برگزار شود، به دلیل از سرگیری درگیریهای مستقیم کاملا به حالت تعلیق درآمده است. پایگاه خبری اکسیوس نیز در ابتدا با تایید این ابهام نوشت که با تشدید روزانه اوضاع، برگزاری نشست روز سهشنبه تیمهای فنی در هالهای از ابهام است.
با این حال، جریان خبری به سمت یک «چرخش تاکتیکی» پیش رفت. گزارشهای تکمیلی رویترز و اکسیوس نشان دادند که دیپلماسی کاملاً متوقف نشده، بلکه جغرافیا و دستور کار آن تغییر کرده است. به گفته مقامات ارشد آمریکایی، دو طرف پس از تبادل ضربات اخیر، مجدداً بر سر توقف حملات متقابل و تضمین تردد آزاد کشتیها در تنگه هرمز توافق کردهاند. بر این اساس، مذاکراتی که قرار بود ابتدا در سوئیس و با تمرکز بر مسائل هستهای برگزار شود، حالا روز سهشنبه به میزبانی دوحه قطر و با محوریت اضطراری «حل اختلافات هرمز و مدیریت بحران نظامی» برگزار خواهد شد.
روایتهای داخلی؛ از شروط اجرایی تا مواضع حداکثری دلواپسان
در جبهه داخلی ایران نیز مهدی فضائلی، از چهرههای رسانهای نزدیک به ساختار قدرت، تایید کرد که ایران در گفتوگوهای فنی روز یکشنبه شرکت نکرده است. او دلیل این تصمیم را علاوه بر درگیریهای نظامی اخیر، عدم پایبندی طرف مقابل به شروط اجرایی تفاهمنامه، بهویژه کارشکنی در روند آزادسازی و امکان برداشت واقعی از پولهای بلوکهشده ایران دانست.
از سوی دیگر، جریان تندرو و روزنامه کیهان با اتخاذ موضعی حداکثری و تهاجمی، اساساً مسیر موجود را به نقد کشیدهاند. حسین شریعتمداری امروز در یادداشتی نوشته که گام اول تحقق خواستههای ایران، تحویل دونالد ترامپ برای محاکمه در مراجع قضایی کشور است؛ موضعی که فرسنگها با واقعیتهای زمینی دیپلماسی فاصله دارد و نشاندهنده عمق شکافهای داخلی بر سر مدیریت این بحران است.
ابهام در لغو تحریمها و سایه ترامپ بر توافق
حتی در صورت موفقیت نشست دوحه برای برقراری یک آتشبس موقت، ساختار توافق به شدت لرزان به نظر میرسد. خبرگزاری بلومبرگ در گزارشی اشاره کرده است که روند رفع تحریمها پیچیدگیهای بیسابقهای پیدا کرده و وکلای این حوزه و ناظران بینالمللی را شگفتزده کرده است؛ چرا که این مسیر به هیچ وجه خطی و هموار نیست.در کنار این گرههای فنی، تهدیدهای کلامی دونالد ترامپ مبنی بر آغاز دوباره جنگ و «تمام کردن کار»، کارآمدی خط تماس اضطراری میان ارتش آمریکا و سپاه را پیش از عملیاتی شدن کامل، با چالشی جدی مواجه کرده است.
دیپلماسی در اتاق مراقبتهای ویژه
به نظر میرسد مذاکرات ایران و آمریکا برخلاف ادعاهای اولیه کاملاً متوقف یا نابود نشده، بلکه به دلیل سوءبرداشت از مفاد تفاهمنامه ۱۱ روز پیش و واقعیتهای میدانی تنگه هرمز، دچار یک سکته نظامی شده است. انتقال میز مذاکره از ژنو به دوحه نشان میدهد که دو طرف ترجیح میدهند به جای ورود به ابعاد کلان هستهای، ابتدا آتش تنش نظامی مستقیم را مهار کنند. برای جریان اصلاحطلب و ناظران توسعهگرا، این وضعیت زنگ خطری است که نشان میدهد بدون حل ریشهای منازعات و تضمین نفع ملموس اقتصادی برای ایران (نظیر دسترسی واقعی به داراییها)، هرگونه توافق موقت زیر آتشبار موشکها دوام چندانی نخواهد داشت.
