مهاجرت، کاهش کیفیت آموزش و اختلال در فرایندهای یادگیری از پیامدهای جنگ است
به گزارش رکنا،بررسی ترکیب داوطلبان نیز تغییرات قابل توجهی را نشان میدهد. گروه علوم انسانی رشد نسبی داشته، رشته ریاضی با کاهش چشمگیر مواجه شده و رشته تجربی از سال ۱۳۹۰ تاکنون روندی افزایشی را تجربه کرده است. اگر سهم هر گروه را از کل داوطلبان در نظر بگیریم، در سال ۱۳۹۰ حدود ۳۵ درصد داوطلبان در رشته تجربی، ۲۹ درصد در علوم انسانی و ۲۳ درصد در ریاضی تحصیل میکردند. اما در سال ۱۴۰۴ سهم رشته تجربی به ۴۴ درصد رسیده، علوم انسانی همچنان حدود ۲۹ درصد را به خود اختصاص داده و سهم رشته ریاضی به ۱۳ درصد کاهش یافته است.
این روند، زنگ خطری جدی برای نظام آموزشی کشور به شمار میرود. پیش از این نیز کاهش استقبال از رشتههای علوم پایه مورد توجه قرار گرفته بود و اکنون نشانههای افول در رشتههای مهندسی نیز مشاهده میشود؛ موضوعی که نیازمند بررسی و سیاستگذاری جدی است. بخشی از این مسئله به نظام آموزش و پرورش و بخشی دیگر به وضعیت خود رشتههای دانشگاهی و چشمانداز شغلی آنها بازمیگردد.
در همین حال، بازار کار نیز با چالشهای جدی مواجه است. در ایران از هر ۱۰ فرد بیکار، ۴ نفر دارای مدرک دانشگاهی هستند. این در حالی است که در بسیاری از کشورهای توسعهیافته و دانشگاههای معتبر جهان، به دلیل ظرفیت بالای اقتصاد برای جذب نیروی متخصص، بین ۶۰ تا ۸۵ درصد فارغالتحصیلان در همان سال نخست پس از پایان تحصیل جذب بازار کار میشوند. اشتغال رابطه مستقیمی با رشد اقتصادی دارد و دانشگاه به تنهایی نمیتواند مسئول حل این مشکل باشد. تجربه سالهای گذشته نیز نشان داده هر زمان رشد اقتصادی افزایش یافته، نرخ اشتغال نیز بهبود پیدا کرده است.
ابوالفضل واحدی، معاون آموزشی وزارت علوم، در نشست خبری اخیر خود به اثرات جنگ بر آموزش عالی کشور اشاره کرد و گفت: جنگ بسیاری از چالشهای موجود را تشدید کرده است. بیش از ۳۰ دانشگاه کشور به صورت مستقیم یا غیرمستقیم در معرض آسیب قرار گرفتند و بخشی از سرمایههای انسانی نیز از دست رفت. به گفته او، افزایش بیکاری، تشدید تمایل به مهاجرت، محدود شدن تعاملات بینالمللی و فشارهای اقتصادی از جمله پیامدهای این شرایط است.
وی همچنین تاکید کرد که از منظر آموزشی نیز اختلال در فرایندهای یادگیری و کاهش کیفیت آموزش و مهاجرت از مهمترین پیامدهای جنگ به شمار میرود. به گفته او، آثار جنگ معمولا در بلندمدت آشکار میشود؛ به عنوان نمونه، روسیه در پی جنگ با افت ۲۹ پلهای در رتبه علمی مواجه شد، بیش از ۵۰ درصد اعضای هیأت علمی سوریه مهاجرت کردند و در لبنان نیز ۷۷ درصد دانشجویان کاهش تمرکز در فرآیند یادگیری را گزارش کردهاند.
معاون آموزشی وزارت علوم با اشاره به وضعیت آموزش در هفتههای ابتدایی سال ۱۴۰۵ گفت: پس از مجازی شدن آموزشها، پایشهای انجامشده نشان داد حدود ۷۰ درصد کلاسها به صورت آنلاین برگزار شده و ۳۰ درصد کلاسها برگزار نشدهاند. بخش عمده کلاسهای لغوشده مربوط به دروس عملی و آزمایشگاهی بوده که امکان برگزاری مجازی آنها وجود نداشته است. این آمار نشان میدهد تداوم آموزش حفظ شده؛ اما آموزش کامل و مطلوب محقق نشده است.
واحدی مهمترین مشکل دانشجویان و استادان در دوره آموزش مجازی را اختلالات اینترنتی عنوان کرد و گفت: ۶۶ درصد شرکتکنندگان در نظرسنجی از اختلال اینترنت خبر دادهاند، ۸ درصد وضعیت اینترنت را ناپایدار توصیف کردهاند و تنها ۲۶ درصد شرایط را مناسب ارزیابی کردهاند.
او در پایان به دیگر چالشهای آموزش مجازی از جمله مشکلات زیرساختی، فشارهای روانی بر دانشجویان، کاهش مشارکت در کلاسها و آشنایی ناکافی برخی استادان و دانشجویان با ابزارهای آموزش آنلاین اشاره کرد و افزود: تجربه جهانی پس از همهگیری کرونا نیز نشان داده است که آموزش مجازی میتواند به عنوان یک ابزار مکمل موثر باشد؛ اما به تنهایی نمیتواند جایگزین آموزش حضوری شود.
کاهش استقبال از برخی رشتههای دانشگاهی بهویژه ریاضی و مهندسی، افزایش سهم داوطلبان رشته تجربی، نرخ بالای بیکاری فارغالتحصیلان و همچنین پیامدهای ناشی از جنگ و اختلال در روند آموزش، مجموعهای از چالشهای جدی را پیش روی آموزش عالی ایران قرار داده است. کارشناسان معتقدند عبور از این وضعیت نیازمند تقویت پیوند میان دانشگاه و بازار کار، بهبود شرایط اقتصادی، ارتقای زیرساختهای آموزشی و بازنگری در سیاستهای هدایت تحصیلی است تا نظام آموزش عالی بتواند پاسخگوی نیازهای آینده کشور باشد.
لازم به ذکر است که جایگاه علمی و تولید مقالات، بازتابی از توانمندی یک کشور است که منجر به جذب دانشمندان و نخبگان میشود. با این حال در ایران، در حوزه جایگاه تولید مقالات با تنزل روبرو بودهایم و رتبه کشور از ۱۶ به ۱۸ جهانی رسیده است.
