ابهام در بازنگشتن پول فروش نفت ایران
گروه اقتصادی: موضوع بازنگشتن ارز به چرخه اقتصاد کشور، همچنان در ابهام است و میرود تا تبدیل به یک معما شود. در میان ارقام مختلفی که راجع به این موضوع مطرح شده و علل متفاوتی که مورد توجه قرار میگیرد، بازنگرداندن ۶.۷ میلیارد دلار پول نفت صادر شده به چین، توجه بیشتری را به خود جلب میکند. این رقم چند روز قبل توسط حسینعلی حاجیدلیگانی، نایبرئیس کمیسیون اصل ۹۰ مجلس مطرح شد. در حالی که غلامرضا تاجگردون، رئیس کمیسیون تلفیق بودجه در گفتگوی ویژه خبری شامگاه ۹ دی، این رقم را ۸ میلیارد دلار اعلام کرد.
به گزارش فرارو، انتشار این اخبار یک بار دیگر نام تراستیها را به اخبار ایران آورد. شبکهای از شرکتها و صرافیهایی که کار آنها فروش نفت تحریمی ایران به چین و انتقال ارز حاصل از آن به کشور است. این مسئله را میتوان در کنار اخبار غیررسمی دیگری گذاشت که از ایجاد چالشهایی در جریان فروش نفت ایران بعد از احیای فشار حداکثری ترامپ خبر میداد.
چین شریک اصلی تجاری ایران در صادرات نفتی، غیرنفتی و واردات است. مبادلات تجاری میان دو کشور به دلیل تحریمهای ایران شرایط عادی ندارد و موضوع نفت در ویژهترین شرایط انجام میشود. روایتهای مختلفی درباره شیوههای تبادلات مالی میان دو کشور وجود دارد. از جمله تهاتر نفت با کالا. همچنین مهرماه امسال والاستریت ژورنال نوشت که پول نفت ایران از طریق سازوکاری چینی به پیمانکاران این کشور پرداخت میشود که در ایران مشغول پروژههای زیرساختی هستند.
برای بررسی مسئله بازنگرداندن ارز حاصل از فروش نفت به کشور و سوالاتی که درباره این فرآیند به وجود آمد، با سید حمید حسینی، سخنگوی اتحادیه صادرکنندگان فرآوردههای نفتی گفتگو کردیم.
بعد از طرح موضوع برنگشتن پول نفت صادراتی به چین، اولین سوالی که پیش آمد این بود که در جریان معاملات با چین ایران پول دریافت میکند یا کالا. ایران از کدام روش استفاده میکند؟
اساساً هیچ توافق رسمی میان ایران و چین برای صادرات و واردات نفت وجود ندارد. دولت چین بهصورت رسمی وارد این موضوع نشده، بلکه صرفاً چشم خود را بسته و اجازه داده «مینیریفاینریها» یا پالایشگاههای کوچک، نفت تحریمی را خریداری کنند. چین روزانه حدود ۱۴ میلیون بشکه نفت مصرف میکند که نزدیک به ۱۰ میلیون آن وارداتی است. از این میزان، تقریباً ۳۰ درصد نفت تحریمی خریداری میشود که شامل نفت ایران، روسیه و ونزوئلاست. این پالایشگاهها نفت ایران را نه بهطور مستقیم، بلکه از طریق شرکتهای واسطه و غیرایرانی میخرند؛ اسناد خرید هم غیرایرانی است و پرداختها نیز از همان مسیر انجام میشود.
در این فرآیند، چیزی بهعنوان تهاتر وجود ندارد. ما پول نفت را دریافت میکنیم. حالا ممکن است در برخی مقاطع در چین نیاز به خرید کالا داشته باشیم و پرداخت آن از همین منابع حاصل از فروش نفت انجام شود. در چنین حالتی منطقی نیست پول به ایران بیاید و دوباره برگردد. اما بهطور کلی، هیچ رابطهای خارج از چارچوب استاندارد خرید و فروش نفت وجود ندارد.
در مقطعی، شرکتهایی از وزارت جهاد کشاورزی با وزارت نفت به توافق رسیدند که از منابع فروش نفت برای تامین کالاهای اساسی استفاده شود. در این مدل، شرکتهایی که نفت ایران را میبردند، آن را در بازارهای دیگر میفروختند و با پولش کالای اساسی خریداری و وارد کشور میکردند. این به معنای تهاتر مستقیم نفت نبود؛ نفت به شخص یا شرکت دیگری فروخته میشد، پولش دریافت میشد و سپس با آن پول کالا خریداری میکردند.
یعنی ما اساساً با مدلهایی مثل نفت در برابر کالا مواجه نیستیم؟
نه این تصور اساساً درست نیست که نفت میدهیم و در مقابل آن خودرو یا کالای خاصی بدون پرداخت پول وارد می کنیم، نفت باید فروخته شود و پول آن پرداخت شود تا شرکت نفت آن را تحویل دهد. این پول هم به حسابهایی میرود که تحت کنترل بانک مرکزی است. اینکه پول چه زمانی و چگونه به کشور بازمیگردد، موضوعی است که دیگر ارتباط مستقیمی با خود نفت ندارد. وظیفه شرکت نفت تأمین، حمل، بارگیری و تحویل نفت در مقصد است؛ چه مستقیماً به خریدار چینی و چه از طریق واسطهها.
سیستم فروش، سیستم تراستی است و تهاتری در کار نیست. حتی در مواردی که صحبت از طلا میشود، این موضوع مربوط به کشورهایی مانند ونزوئلا یا برخی کشورهای آفریقایی بود، آن هم در حد چند محموله محدود. در مورد چین، اینکه نفت بدهیم و با طلا معامله کنیم، اساساً شدنی نیست.
ماجرای بازنگشتن پول فروش نفت به ایران از طریق تراستیها چیست؟
در چند ماه اخیر چند اتفاق همزمان رخ داده است. اول اینکه در سیستم فروش نفت تغییراتی ایجاد شد و بازیگران این حوزه عوض شدند. دوم اینکه بانکهایی که نقش حسابهای تراستی را ایفا میکردند، دچار تغییر و تحول شدند. سوم اینکه برخی مجوزهای واردات چین منقضی شد. مجموعه این عوامل باعث شد روند معمول فروش نفت تا حدی دچار اختلال شود. نتیجه این شد که بازگشت پول نفت با مشکل مواجه شد.
در حال حاضر علت این اتفاق در ابهام است. نفت روی دریا باقی مانده و نتوانستیم بفروشیم؟ تاخیر در پرداخت رخ داده؟ نفت فروخته و پول وارد حسابهای تراستی شده اما آنها پرداخت نمیکنند؟ اینها سوالاتی هستند که باید از سوی سازمان بازرسی و قوه قضائیه بررسی و پاسخهای آن اعلام شود که قصور یا تخلف به چه صورت رخ داده است.
بهمن پارسال ترامپ یادداشت احیای فشار حداکثری علیه ایران را امضا کرد که دو بند مشخص درباره صفر کردن صادرات نفت ایران و بستن مسیر دور زدن تحریمهای ایران (با اشاره مشخص به سیستم مالی عراق و کشورهای جنوب خلیج فارس به عنوان نقاط ترانزیت) داشت. به نظر شما در حال حاضر داریم اثرات احیای فشار حداکثری را مشاهده میکنیم؟
بله این فشار در جریان است و آن طور که گاه گفته میشد، بدون آثار عملی نبود. الان از همه طرف به ایران فشار میآورند. در حال حاضر به نظر میرسد در عراق مشکلاتی ایجاد شده. ما همیشه از محل صادرات گاز و برق به عراق، مانده حساب داشتهایم و پول دریافت میکردهایم، اما حالا حتی در دریافت حوالهها هم مشکلاتی به وجود آمده است.
حتی آن سازوکاری که آمریکاییها روی آن توافق کرده بودند ــ یعنی خرید کالای اساسی از شرکتهای معتبر و پرداخت مستقیم پول ــ نیز ظاهراً با اختلال مواجه شده. با این حال، من شخصاً خبر مشخصی درباره بروز مشکل جدی در امارات نشنیدهام و حداقل تاکنون نشانهای از تغییر جدی در نقلوانتقالات مالی از مسیر امارات مشاهده نشده است.
