ایرانیها در مردادماه چه موضوعاتی را دنبال کردند؟
مرکز پایش و فراداده مرکز ملی فضای مجازی در دومین شماره از سلسله گزارشهای «رادار فضای مجازی» با تجمیع ۵ گزارش هفتگی پوششدهنده بازه ۱ تا ۳۱ مرداد ۱۴۰۵، گزارشی جامع را با هدف استخراج تصویری مستقل از فضای محتوایی ۵ پلتفرم داخلی ایتا، بله، ویراستی، روبیکا و سروش منتشر کرده است. در بخش آماری این گزارش، وضعیت فعالیت بازدیدهای کاربران از ۳ سکوی ایتا، بله و ویراستی طی سه ماه اخیر ارائه شده تا مسیر تغییرات حجم محتوا و بازدید صورتگرفته برای مخاطب قابلدرک باشد.
تحلیل محتوایی گزارش در چهار محور فرهنگی-اجتماعی، سیاسی-دیپلماتیک، اقتصادی و نظامی-امنیتی انجام شده و علاوه بر موضوعات غالب هر محور، روند شکلگیری ترندها در طول ماه نیز بررسی شده است. در بخش دیگری از این گزارش، مرکز پایش و فراداده به وضعیت محتوایی ۵ پلتفرم بله، ایتا، روبیکا، ویراستی و سروش پرداخته است. این بخش از گزارش، تصویری از فضای غالب و موضوعات هر سکو در مرداد ماه را ارائه میدهد.
بررسی سهم محورهای موضوعی در پنج پلتفرم ایتا، روبیکا، بله، سروش و ویراستی طی مردادماه نشان میدهد که الگوی توزیع محتوا در هر یک از این سکوها متفاوت بوده است. در ایتا، دو محور فرهنگی-اجتماعی و نظامی-امنیتی، هر یک با ۳۴ درصد، بیشترین سهم را به خود اختصاص دادهاند. در مقابل، محور اقتصادی با ۱۵ درصد و سیاسی-دیپلماتیک با ۱۷ درصد، کمترین سهم را در این پلتفرم داشتهاند.
در پیامرسان بله، محور اقتصادی با ۳۰ درصد بالاترین سهم را داشته و پس از آن، محور فرهنگی-اجتماعی با ۲۶ درصد قرار گرفته است. محورهای نظامی-امنیتی و سیاسی-دیپلماتیک نیز هر یک با ۲۲ درصد در رتبههای بعدی قرار دارند.
در ویراستی نیز محورهای سیاسی-دیپلماتیک و نظامی-امنیتی، هر یک با ۲۸ درصد، بیشترین سهم را به خود اختصاص دادهاند. پس از آن، محور فرهنگی-اجتماعی با ۲۳ درصد و اقتصادی با ۲۱ درصد قرار دارند.
در مجموع، این توزیع نشان میدهد کاربران ایتا در مردادماه بیشتر بر موضوعات فرهنگی و مسائل امنیتی-نظامی متمرکز بودهاند؛ کاربران بله رویکردی اقتصادیتر و کاربردیتر داشتهاند و کاربران ویراستی نیز بیش از دو پلتفرم دیگر به مسائل سیاسی و دیپلماتیک پرداختهاند.
در روبیکا، محتوای سرگرمی، رسانه و سبک زندگی دیجیتال با سهم بالای ۴۷ درصد، محور اصلی محتوایی است. بیشترین حجم پستهای وایرال این بستر با تمرکز بر جذابیتهای بصری و صوتی و ترفندهای جذب ممبر شکل میگیرد.
محتوای مذهبی، مناسبتی و معارف با ۳۰ درصد در رتبه دوم قرار دارد و با نظم زمانی بالا حول ذکرها، مناجات و توصیههای رهبری شکل میگیرد. نمونه بارز این محتوا ها، توصیه رهبر انقلاب به قرائت قرآن و دعا برای پیروزی جبهه مقاومت است.
اخبار، رویدادها و اطلاعیههای خدماتی نیز با ۲۳ درصد، شامل پوشش اخبار استانها، اطلاعیههای فوری خدماتی و ثبتنام خودرو، سومین محور محتوایی روبیکا را تشکیل میدهد.
در سروش، اخبار فوری و رویدادهای داغ با ۴۵ درصد، بیشترین سهم محتوای را تشکیل میدهد. سرعت بالا در انتشار اطلاعات و پوشش لحظهای اخبار مهم کشور و جهان، ویژگی اصلی این بخش است، نظیر اعلام جزئیات جدید از روند ثبتنام وام مسکن جوانان.
سرگرمی، طنز و مطالب زرد با ۳۰درصد در رتبه دوم قرار دارد و شامل محتوای جذاب بصری، کلیپهای کوتاه طنز و چالشهای روز است.
آموزش، ترفند و محتوای کاربردی نیز با ۲۵ درصد، شامل راهکارهای کوتاه برای مشکلات روزمره و آموزشهای مهارتی رایگان، سومین محور محتوایی سروش را تشکیل میدهد.
آمار فعالیت سه سکوی داخلی؛ از خرداد تا مرداد امسال
۱- پیامرسان ایتا: بررسی روند فعالیت ایتا نشان میدهد حجم محتوای منتشرشده در این پلتفرم طی سه ماه اخیر کاهش یافته است؛ بهطوریکه این میزان از ۶۲.۹ میلیون محتوا در خرداد، به ۵۵.۸ میلیون در تیر و ۴۴.۳ میلیون در مرداد رسیده است. تعداد کانالهای فعال نیز در همین بازه از ۲۳۳.۵ هزار به ۲۱۷.۸ هزار و سپس ۲۰۵.۴ هزار کاهش یافته است.
در سکوی ایتا بازدید محتوا روندی نوسانی داشته در خرداد ۲۲.۶ و در تیرماه با ثبت ۳۵.۹ میلیارد بازدید به اوج رسیده، اما در مرداد به ۲۴.۳ میلیارد بازگشته است.
در مجموع این سه ماه، ایتا ۱۶۲.۹ میلیون محتوا داشته که از این میان، ۱۱.۲ میلیون محتوا دستاول بودند. همچنین در این بازه ۲۴۲.۴ هزار کانال فعال، بیش از ۸۲.۸ میلیارد بازدید ثبت کردهاند.
۲- پیامرسان بله: حجم محتوای منتشرشده در بله نیز طی سه ماه روندی کاهشی داشته و از ۲۷.۲ میلیون در خرداد، به ۲۱.۶ میلیون در تیر و ۲۰.۹ میلیون در مرداد رسیده است. تعداد کانالهای فعال نیز از ۱۴۰.۶ هزار در خرداد به ۱۱۳.۲ هزار در تیر و سپس ۱۰۷.۳ هزار در مرداد کاهش یافته است.
بازدید محتوا در بله نیز کاهش داشته و از ۴۲ میلیارد در خرداد، به ۲۹.۱ میلیارد در تیر و ۲۰.۵ میلیارد در مرداد رسیده است. با این حال، بله در مجموع سه ماه با ثبت ۶۹.۷ میلیون محتوا، که ۹.۸ میلیون آن محتوای دستاول بوده، بیشترین مجموع بازدید را در میان سه پلتفرم، یعنی ۹۱.۶ میلیارد بازدید، به خود اختصاص داده است.
۳- شبکه اجتماعی ویراستی: ویراستی در میان سه پلتفرم، کوچکترین مقیاس فعالیت را دارد. حجم محتوای منتشرشده در این پلتفرم از ۸۳۴.۹ هزار در خرداد، به ۶۸۳ هزار در تیر و ۵۹۴.۳ هزار در مرداد کاهش یافته است. تعداد صفحات فعال نیز از ۴۲.۴ هزار به ۳۳.۲ هزار و سپس ۲۵.۶ هزار رسیده است. در مجموع سه ماه، ویراستی ۲.۱ میلیون محتوا و ۵۶.۴ هزار صفحه فعال ثبت کرده است.
به صورت کلی هر سه پلتفرم طی سه ماه اخیر با کاهش حجم تولید محتوا و تعداد کانالها و صفحات فعال مواجه بودهاند. با این حال، بله با وجود حجم محتوای کمتر نسبت به ایتا، بیشترین مجموع بازدید سهماهه را به خود اختصاص داده است. این موضوع نشان میدهد میانگین بازدید هر محتوا در بله بالاتر از ایتاست و محتوای منتشرشده در این پلتفرم، اثرگزاری بازدید بیشتری در میان کاربران داشته است.
پیامرسان ایتا:
مناسک دینی؛ از آموزههای قرآنی تا اربعین
محتوای مذهبی در سراسر مردادماه حضور پررنگی در ایتا داشت، اما موضوعات آن متناسب با تقویم مناسبتها تغییر کرد؛ بهگونهای که روند غالب از آموزههای قرآنی و مهدویت، به اربعین و خدمات موکبها، سپس مناسبتهای پایان صفر و در ادامه نهم ربیع و مهدویت تغییر یافت. در میانه ماه، اربعین و زیارت ۶۹ درصد از محتوای فرهنگی ایتا را به خود اختصاص داد و در روزهای پایانی نیز مهدویت و آغاز امامت حضرت صاحب الزمان (عج) با سهم ۶۳ درصدی، برجستهترین موضوع این بخش بود.
تمرکز بر خونخواهی، آمادگی نظامی و بازدارندگی
موضوع جنگ و ابعاد مختلف آن در طول مردادماه همچمنان از موضوعات داغ فضای محتوایی ایتا بود، اما محتوای مرتبط با آن بهتدریج از بازتاب صرف حملات به سمت خونخواهی، حمایت از جبهه مقاومت، آمادگی نظامی و بازدارندگی تغییر جهت داد. در ابتدای دوره، مطالبه انتقام و حمایت از مقاومت حزبالله دو محور تقریباً هموزن بودند و در ادامه، موضوعاتی مانند توان موشکی، تنگه هرمز و پاسخ به آمریکا و اسرائیل بیشتر مورد توجه قرار گرفتند.
تنگه هرمز، محور تازه بازدارندگی دریایی
تنگه هرمز در ابتدای مرداد ماه موضوعی فرعی در میان اخبار جنگ بود، اما در نیمه دوم مردادماه بهتدریج اهمیت بیشتری پیدا کرد و با موضوعاتی همچون کنترل عبور کشتیها، حضور ناوهای آمریکا، نفتکشها و بازدارندگی دریایی پیوند خورد. در بازه ۲۱ تا ۲۷ مرداد، کنترل تنگه هرمز و هدفگیری شناورها ۴۱ درصد از محتوای محور نظامی ایتا را به خود اختصاص داد.
افزایش بیاعتمادی به تعهدات آمریکا
در این بازه بدعهدی های ترامپ در حوزه سیاست خارجی به یکی از چهرههای ثابت محتوای ایتا تبدیل شد. روند این محتوا از بازتاب تهدیدهای آمریکا به موضوعاتی مانند سرنوشت توافق، مذاکرات منطقهای و پایان مهلت تفاهم رسید و در نهایت، بیاعتمادی به تعهدات آمریکا برجسته شد. در پایان دوره نیز رفعنشدن تحریمها و آزاد نشدن منابع بلوکهشده، به محور اصلی بحث درباره تفاهم اسلامآباد تبدیل شد.
از تأمین مالی موکبها تا طلا، ارز و حفظ قدرت خرید
محتوای اقتصادی ایتا در ابتدای مرداد ماه تا حد زیادی با اربعین و تأمین مالی موکبها پیوند داشت، اما بهتدریج و با عبور از فضای اربعین موضوعاتی مانند طلا، ارز، تورم، کالابرگ و بنزین جایگزین آن شدند. در آغاز دوره، ۷۳ درصد از محتوای اقتصادی ایتا به تأمین نیازهای موکبها اختصاص داشت، اما یک هفته بعد، طلا، نقره و ارز با سهم ۴۹ درصدی به موضوع نخست این حوزه تبدیل شدند.
خانواده و سبک زندگی؛ موضوعاتی که در حاشیه نماندند
موضوعاتی مانند کاهش وزن، سلامت، طب سنتی، آشپزی، ازدواج و خانواده تقریباً در تمام طول ماه در محتوای ایتا حضور داشتند. اگرچه همزمان با اوجگیری محتوای مرتبط با اربعین و مناسبتهای مذهبی، سهم این موضوعات کاهش یافت، اما از جریان محتوایی این سکو حذف نشدند و در پایان ماه بار دیگر موضوعاتی مانند ازدواج، تربیت فرزند، زیبایی، آشپزی و خانهداری برجسته شدند.
پیامرسان بله:
طلا و ارز، یکی از اصلیترین دغدغههای اقتصادی کاربران
طلا، ارز، دلار، سکه، نقره و تتر تقریباً در تمام مردادماه در محتوای بله حضور داشت و در بسیاری از هفتهها در جایگاه موضوع اول یا دوم اقتصادی قرار گرفت. در ابتدای ماه، طلا و ارز ۶۳ درصد از محور اقتصادی بله را تشکیل داد و در بازه پایانی، سهم دلار، تتر، طلا و سکه و توصیههای سرمایهگذاری به ۷۱ درصد رسید.
راهکارهای اقتصادی؛ فراتر از بازتاب گرانی و تورم
کاربران بله تنها به بازتاب تورم و کاهش قدرت خرید محدود نماندند و موضوعاتی مانند خرید اقساطی، تخفیف، وام، بیمه، کسب درآمد با گوشی، کار در منزل و مشاغل جانبی در چند هفته متوالی مورد توجه قرار گرفتند. این روند نشان میدهد بخش اقتصادی بله بیش از سایر سکوها به راهکارهای عملی برای سازگاری با فشارهای معیشتی گرایش دارد.
تنگه هرمز موضوع غالب سیاسی و امنیتی
تنگه هرمز در ابتدای ماه بخشی از مجموعه اخبار جنگ و تحولات منطقه بود، اما بهتدریج به یکی از مهمترین موضوعات سیاسی و امنیتی بله تبدیل شد. در پایان دوره، مناقشه هرمز، معبر جدید و عبور نفتکشها۷۲درصد از محور سیاسی بله را به خود اختصاص داد.
ترامپ؛ پیوند سیاست خارجی با اقتصاد و تجارت
در نیمه نخست ماه، ترامپ بیشتر در قالب تهدید جنگ و شروط توافق مطرح بود، اما در انتهای ماه، محتوای مربوط به آمریکا بیشتر با موضوعاتی مانند جنگ اقتصادی، تحریم، تجارت ایران و چین، نفت و هرمز پیوند خورد. به این ترتیب، تهدید خارجی از سطح نظامی به حوزه اقتصاد و تجارت گسترش یافت.
خانواده؛ بازگشت به صدر موضوعات فرهنگی پس از مناسبتهای مذهبی
در روزهای منتهی به اربعین و پایان ماه صفر، محتوای دینی سهم بالایی در بله داشت؛ اما در پایان ماه، موضوعاتی مانند تربیت نوجوان، روابط زوجین، مشاوره روانشناختی و مسائل خانواده بار دیگر در صدر موضوعات فرهنگی قرار گرفتند و ۵۰ درصد محور فرهنگی را تشکیل دادند.
حضور ثابت محتوای زیبایی و سلامت
جراحی زیبایی، کاهش وزن، رژیم و توصیههای سلامت از جمله موضوعات تکرارشونده در بله طی چند هفته بودند؛ بهطوریکه در هفته منتهی به اربعین نیز جراحی زیبایی و پکیجهای کاهش وزن با سهم ۳۹ درصدی، همزمان با پویشهای مالی مذهبی حضور داشتند.
بنزین؛ از قیمت و طرحهای آزمایشی تا مدیریت هزینه
بحث بنزین بهتدریج از اعلام نرخ و طرحهای آزمایشی به موضوعاتی مانند سهمیهبندی، ناترازی، هزینه سوخت و آثار آن بر بودجه خانوار رسید. این موضوع در نیمه دوم ماه، در کنار طلا و ارز، به یکی از عناصر اصلی محتوای اقتصادی بله تبدیل شد.
شبکه اجتماعی ویراستی
نقد دولت؛ پایدارترین محور سیاسی ویراستی
نقد عملکرد دولت و مجلس تقریباً در تمام مردادماه در ویراستی نقش پررنگی داشت و موضوعات آن متناسب با رویدادهای روز تغییر میکرد؛ از حجاب، فضای مجازی و معیشت گرفته تا انتصابات، مذاکره، نحوه اداره کشور و مصوبات مجلس. در بازه ۲۱ تا ۲۷ مرداد، این محور با سهم ۴۸ درصدی همچنان مهمترین موضوع سیاسی ویراستی بود.
افزایش تردید نسبت به توافق با آمریکا
کاربران ویراستی از ابتدای ماه رویکردی انتقادیتر نسبت به مذاکره داشتند. این روند در طول ماه از مخالفت با ادامه آتشبس به انتقاد از شروط ترامپ، وزارت خارجه و عراقچی و در نهایت به تردید جدی نسبت به تفاهم اسلامآباد رسید. در پایان دوره، مذاکره و تفاهم با آمریکا با سهم ۵۵ درصدی به مهمترین موضوع سیاسی این بستر تبدیل شد.
پاسخ و انتقام؛ خط ثابت محتوای نظامی
با وجود تغییر موضوعات، جهتگیری موضوعات مرتبط با امنیت در ویراستی در طول ماه نسبتاً ثابت بود و بر تداوم جنگ، خونخواهی، پاسخ به آمریکا و اسرائیل و تقویت بازدارندگی تمرکز داشت. در هفتههای مختلف، حملات موشکی، مطالبه انتقام، حمایت از مقاومت و افزایش توان موشکی، مصادیق مختلف این رویکرد بودند.
تنگه هرمز؛ نماد قدرت و استقلال تصمیم
در مردادماه تنگه هرمز در ویراستی صرفاً بهعنوان مسئله عبور نفتکشها مطرح نبود، بلکه با مفاهیمی مانند حق کنترل ایران، مخالفت با عقبنشینی، بازدارندگی و مقابله با فشار آمریکا پیوند داشت. در بازه ۲۱ تا ۲۷ مرداد، حفظ کنترل تنگه هرمز ۳۴ درصد از محتواهای محور های نظامی را تشکیل داد و در بازه پایانی نیز تنگه هرمز و امنیت نفتکشها ۴۴ درصد این محورها را به خود اختصاص داد.
حجاب؛ پیوند یک مطالبه فرهنگی با نقد عملکرد دولت
حجاب در نیمه نخست ماه موضوع اصلی کاربران ویراستی نبود، اما بهتدریج با نقد دولت، اجرای قانون، بیحجابی و مسئولیت دستگاهها پیوند خورد. در پایان دوره، حجاب و مسئولیت نهادها در اجرای مقررات پوشش با سهم ۴۲ درصدی به مهمترین موضوع فرهنگی ـ اجتماعی ویراستی تبدیل شد.
بازتاب نگرانی های اقتصادی مردم
نگرانیهای اقتصادی در ویراستی عمدتاً در قالب انتقاد از سیاستگذاری مطرح شد. کاهش قدرت خرید، تورم، ارز و طلا، عملکرد بانک مرکزی و بهویژه بنزین در نیمه دوم ماه برجسته شدند. در بازه ۲۱ تا ۲۷ مرداد، مخالفت با بنزین ۸۷ هزار تومانی ۴۹ درصد از محور اقتصادی را تشکیل داد.
از مناسک مذهبی تا مناقشه بر سر هنجارهای اجتماعی
محتوای فرهنگی ویراستی در آغاز مرداد ماه عمدتاً حول اربعین، زیارت، شهدا و مناسک شکل گرفت. پس از پایان ماه صفر، در کنار موضوع مهدویت، مسئله حجاب بهسرعت رشد کرد و در پایان دوره، تقریباً هموزن محتواهای مذهبی شد.
موضوعات داغ و مشترک سه سکوی ایرانی در مردادماه
با وجود تفاوتهای محتوایی میان سه سکو، ۵ ترند در طول مردادماه در هر سه پلتفرم مشترک یا نزدیک به یکدیگر بودند:
۱. تنگه هرمز از یک موضوع صرفاً نظامی فراتر رفت و به مسئلهای همزمان سیاسی، امنیتی و اقتصادی تبدیل شد.
۲. بهویژه در نیمه دوم مردادماه، توجه کاربران از صرف افزایش قیمت طلا و ارز به موضوع حفظ ارزش دارایی و انتخاب شیوه سرمایهگذاری معطوف شد.
۳. موضوع بنزین نیز از بحث درباره قیمت و ناترازی فراتر رفت و به مسئلهای مرتبط با هزینه خانوار، سیاستگذاری و عملکرد دولت تبدیل شد.
۴. تمرکز محتوای مرتبط با ترامپ و آمریکا از احتمال حمله نظامی فراتر رفت و طیف گستردهتری از موضوعات، از جمله جنگ، مذاکره، تحریم، تجارت و فشار اقتصادی را دربر گرفت.
۵. با وجود استمرار موضوعاتی مانند جنگ، مذاکره و فشار اقتصادی، موضوعات مربوط به زندگی روزمره از فضای سه پلتفرم حذف نشدند. همچنین موضوع خانواده، سلامت، آشپزی، زیبایی و مناسبتهای مذهبی نیز همچنان در کنار موضوعات کلان حضور داشتند.
