تفنگی که کام عروس و داماد را تلخ میکند
فیلم کوتاه «برنو» به کارگردانی محمد ثریا، که پیشتر موفق به کسب سیمرغ بلورین بهترین فیلم کوتاه از چهلویکمین جشنواره فیلم فجر، نامزدی بهترین فیلمنامه در سیونهمین جشنواره بینالمللی فیلم کوتاه تهران و تندیس بخش ملی دومین دوره جشن مهر سینمای ایران شده است، این روزها در بسته فیلم کوتاه «سیمرغ» در یکی از پلتفرمهای نمایش خانگی در حال اکران آنلاین است.
این فیلم که با بازی حسن عسگری و کیانا منتجبی ساخته شده، روایتی از تلخی کام عروس و داماد در شب عروسی بهواسطه تفنگ «برنو» است.
الهام از یک شب عروسی واقعی در دل ایل بختیاری
ثریا درباره شکلگیری ایده اولیه این فیلم توضیح داد که سالها در مناطق بختیاری بهعنوان فیلمبردار مستند فعالیت داشته و در یکی از همین عروسیها، با رسم شلیک تفنگ «برنو» مواجه شده است.
او گفت: در حال فیلمبرداری از یک عروسی بومی در همان سمت بختیاری بودم که متوجه این قضیه شدم که پس از پایان جشن؛ عروس و داماد به منزل رفته و پس از رفتن به حجله، داماد باید یک تیر برنو شلیک کند. اهالی ایل هم منتظر شلیک میمانند و سپس به خانه میروند و میخوابند.
ثریا یادآور شد: شب عروسی که ما در آن بودیم این رسم طولانی شد و چون عروس اهل یکی از شهرهای دیگر کشور بود، با این مسئله مشکل داشت. این برای من سوالبرانگیز و چالشبرانگیز شد که چقدر این رسم میتواند خوب یا بد باشد.
وی افزود که پس از یک سال نگارش و پژوهش؛ فیلمنامه «برنو» را با همکاری مرتضی شهبازی، فیلمساز بختیاری، به رشته تحریر درآوردم. آنچه در فیلم دیده میشود، بازسازی همان اتفاق واقعی است؛ جایی که عروس اهل همدان، شب عروسی خود را با انتظاری طولانی برای شلیک تفنگ برنو سپری میکند و این مسئله به چالشی فرهنگی تبدیل میشود.
رد شدن فیلمنامه در انجمن سینمای جوان و تولید با بودجه شخصی
کارگردان «برنو» از موانع تولید این فیلم گفت و یادآور شد که فیلمنامه چندبار در انجمن سینمای جوانان رد شده است.
وی در این باره عنوان کرد: به هر حال یک سری ملاحظات داشتند و ممیزیهایی وجود داشت. اما با استفاده از فنون سینمایی و دقت در کارگردانی، توانستیم بدون سانسور، محتوای مدنظر را به تصویر بکشیم.
ثریا با اشاره به اینکه در نهایت با بودجه شخصی در سال ۱۴۰۱ اقدام به ساخت فیلم کرده، تأکید کرد: پس از تولید، موفق به دریافت حمایت یکسوم بودجه از انجمن سینمای جوان شدم. لوکیشن فیلم نیز در موزه استاد معین در خیابان پیروزی تهران انتخاب و با طراحی صحنه مناسب، فضای اتاق عروسی بختیاری در آن بازسازی شد.
تفنگ برنو؛ نمادی مقدس با کارکردهای غلط
این فیلمساز درباره پیشینه تاریخی تفنگ «برنو» در فرهنگ ایرانی توضیح داد: این اسلحه اصالتاً بومی ایران نیست و با ورود به مناطق بختیاری و قشقایی، به تدریج به نمادی مقدس برای محافظت از زیستگاه تبدیل شده است.
وی تأکید کرد: کمکم در فولکلور و مراسماتشان – به نحو ناشایست و اشتباه – از آن استفاده کردند. متأسفانه در این سالها کشتههای زیادی به واسطه ورود تفنگ به مراسمها داشتهایم. به هر حال اسلحه است و کارش از بین بردن است.
ثریا با اشاره به اینکه این رسم همچنان در میان عشایر و روستاهای بختیاری وجود دارد، گفت که زنان بسیاری از این بابت در مضیقه و ناراحتیاند و زندگیهای بسیاری از بین رفته است.
وی افزود: ایل بختیاری فاکتورهای زیبایی مانند پوششهای محلی، رقصها و چوببازی دارد و استفاده از تفنگ برنو، یک مساله غلطی است که به این فرهنگ تحمیل شده است.
کشتهشدن داماد در شب عروسی
ثریا در بخش دیگری از سخنان خود به آسیبهای جدی این رسم اشاره کرد و گفت: هر ساله ممکنه مواردی از کشته شدن در این مراسمها اتفاق بیافتد. یکی دو سال پیش همزمان با همان اکران فیلم ما در هنر و تجربه بود که BBC هم به این موضوع پرداخت که هنوز تفنگ برنو کشته میگیرد.
وی از واقعه تلخی یاد کرد که در آن، داماد بر اثر شلیک اشتباهی یکی از تفنگداران در مراسم عروسی جان خود را از دست داده است و این خبر بازتاب گستردهای در رسانهها داشته است.
اکرانهای مردمی و تغییر نگرش در میان ایلات بختیاری
کارگردان «برنو» از اقدامات پس از تولید فیلم برای آگاهیرسانی به جامعه هدف سخن گفت و عنوان کرد: با کمک برخی از خانهای بختیاری، اکرانهایی در شهرهای اردل و گندمکار برگزار کردیم.
وی تأکید کرد: این کارها کاملاً مردمی بود، نه با کمک ارگانی. با کمک خود مردم و اهالی آنجا جواب داد. خانهای ایلهای مختلف خیلی استقبال کردند و میگفتند خوب شد این کار را کردید و کمکم این تفنگ باید فراموش شود.
ثریا با اشاره به تغییرات مثبت در این زمینه افزود که در سالهای اخیر، بهویژه پس از پوشش خبری کشته شدنها در رسانهها، خانهای بختیاری استفاده از تفنگ برنو را در مراسم عزا ممنوع کردهاند که گامی رو به جلو محسوب میشود.
موفقیت در جشنواره فجر و واکنشها
ثریا درباره دریافت سیمرغ بلورین در چهلویکمین دوره جشنواره فیلم فجر گفت: دوست داشتم این موفقیت در شرایط بهتری رقم میخورد، در آن سال به خاطر اتفاقات سال ۱۴۰۱ شرایط جذاب نبود، البته که چون فیلم ما مربوط به زنان بود همزمان با آن اتفاقات دیده شد، اما در نهایت این جایزه لحظهای خوشایند برای من بود.
وی همچنین به اکران فیلم در سینما هنر و تجربه و تشکیل «باکس سیمرغ» با همکاری سعید نجاتی و محمد علیزادهفرد اشاره کرد و گفت که اکران در شهرهای مختلف با استقبال خوبی بهویژه از سوی مخاطبان جنوبی مواجه شده است.
جزئیات جوایز و حمایتها
ثریا درباره جوایز مالی فیلم خود گفت: جایزه سیمرغ در آن سال بهصورت خودرو اهدا شد و ما اولین و آخرین نفری بودیم که این جایزه را گرفتیم، علاوه بر آن، جوایز نقدی از جشنواره مهر سینما و یک جشنواره ایتالیایی (۵۰۰ دلار) نیز به این فیلم تعلق گرفت.
وی با تأکید بر اینکه جوایز دریافتی بیش از ۲۰ برابر بودجه تولید فیلماش بوده، اظهار کرد که هدف از اکران آنلاین فیلمش در شرایط فعلی در یک «بسته سیمرغ»، بیشتر افزایش مخاطب بوده تا منافع اقتصادی.
انتخاب بازیگران؛ از گفتوگو با چهرهها تا انتخاب نهایی
کارگردان «برنو» درباره انتخاب بازیگران این فیلم گفت که ابتدا به سراغ بازیگران مطرحی مانند مجتبی پیرزاده و یکی از بازیگران فیلمهای رسول اف رفته است، اما در نهایت حسن عسکری و کیانا منتجبی، پس از تمرینهای طولانی، انتخاب نهایی شدند.
وی تأکید کرد: ما با مجتبی پیرزاده دورخوانی هم کردیم اما حسن عسکری با وجود تجربه کم در سینما، انگیزهی زیادی در پشت صحنه کار ما داشت و انصافا هم با تعهد و انرژی بالا نقشآفرینی چشمگیری از خود نشان داد و قرار است در یک فیلم بلند هم با همکاری داشته باشیم.
فیلمنامههای جدید و چالشهای تولید فیلم بلند
ثریا در بخش پایانی گفتوگوی خود، از نبود حمایت سازمانها برای تولید فیلم بلند گلایه کرد و گفت: هرکسی سیمرغ فجر را در بخش فیلم کوتاه بگیرد ناگزیر باید در فارابی یک فیلم بلند بسازد اما در پنج سال گذشته، دو فیلمنامه بسیار خوب به فارابی ارائه دادم که حتی خوانش نشده و فقط یکی از آنها رد شده است.
وی افزود: تنها یک سرتیفیکت فیلم بلند به من دادند و بعد از پنج سال، یک سرمایهگذار پیدا کردم که به واسطه جنگ از ایران رفت و هیچی نشد.
این کارگردان از دو پروژه جدید خود سخن گفت و یادآور شد: یک فیلمنامه اجتماعی دارم که به دلیل کمبود بودجه رد شده و یک فیلمنامه جنگی-انسانی با محوریت جنگ اخیر را هم دارم که قرار است با حمایت بخش خصوصی و دولتی ساخته شود.
ثریا ابراز امیدواری کرد که با حمایت مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی و بخش خصوصی، بتواند این پروژه را با بودجهای حدود پنج تا شش میلیارد تومانی به تولید برساند.
وی در پایان تأکید کرد که همچنان به دنبال فرصتهایی برای تولید فیلم بلند و ادامه مسیر سینمایی خود با رویکرد اجتماعی و انسانی است.
گفتنی است، فیلم «برنو» به چهارمین دوره جشنواره بینالمللی سینمای مستقل مادرید (FICIMAD) در اسپانیا راه یافت.
