ایران در انتهای جدول اینترنت جهان
سقوط به انتهای جدول؛ سرعت دانلود، یک پنجم میانگین جهانی
به گزارش اقتصاد24،نگاهی به جدیدترین دادههای منتشرشده از سوی شاخصهای معتبر سنجش کیفیت اینترنت در سطح بینالمللی، به ویژه گزارشهای اختصاصی پایگاه «اسپیدتست» در ژوئن ۲۰۲۶، ابعاد تازهای از عارضه مزمن در شبکه ارتباطی کشور را برملا میسازد. بر اساس این دادهها، در بخش اینترنت ثابت، ایران با ثبت متوسط سرعت دانلود ۲۴.۹۰ مگابیت بر ثانیه، در رتبه ناامیدکننده ۱۳۷ جهان جای گرفته است؛ رتبهای که نشان میدهد شبکه ثابت کشور در پایینترین سطوح عملکردی در قیاس با سایر کشورهای جهان قرار دارد.
برای درک بهتر از عمق این عقبماندگی فنی، کافی است این ارقام با شاخصهای جهانی مقایسه شوند. در همین بازه زمانی، میانه (میانگین) جهانی سرعت دانلود اینترنت ثابت از مرز ۱۲۵.۵۹ مگابیت بر ثانیه عبور کرده است. این بدان معناست که سرعت دانلود یک کاربر ایرانی در شبکه ثابت، تنها حدود ۲۰ درصد یا به عبارتی یک پنجم میانگین جهانی است. وضعیت در سایر مولفههای کلیدی کیفیت اتصال، حادتر نیز میشود. میانه جهانی سرعت آپلود در حدود ۶۳ مگابیت بر ثانیه است، در حالی که در ایران این عدد تنها ۶.۷۲ مگابیت بر ثانیه ثبیت شده؛ یعنی تقریباً یک دهم استاندارد جهانی.
از سوی دیگر، شاخص «تأخیر» که نشاندهنده میزان روانی و زنده بودن ارتباط پولی و فنی شبکه است، در ایران به ۳۸ میلیثانیه رسیده که نزدیک به ۵ برابر بیشتر از میانگین جهانی (۸ میلیثانیه) است. این تأخیر بالا، انجام امور آنلاین لحظهای از تماسهای تصویری گرفته تا فعالیتهای تجاری و آموزشی را با کُندی و چالشهای فرساینده مواجه میکند.
چرا اینترنت همراه ایران از آمارهای جهانی حذف شد؟
با این حال، نگرانکنندهترین و شاید بیسابقهترین بخش از کارنامه اخیر شبکه ارتباطی کشور، مربوط به وضعیت اینترنت همراه است. در سالهای گذشته، به دلیل ضعف تاریخی و عقبماندگی توسعه شبکه ثابت و عدم سرمایهگذاری کافی در حوزه فیبر نوری، بخش عمدهای از بار ارتباطی کشور و نیازهای روزمره مردم بر دوش شبکه اپراتورهای تلفن همراه منتقل شده بود. کاربران ایرانی معمولاً با اتکا به سرعت بهنسبت بالاتر شبکه موبایل، نارساییهای اینترنت خانگی و شرکتی را پوشش میدادند. اما تازهترین گزارش بینالمللی، این پناهگاه ارتباطی را هم با ابهام و ناپایداری عمیقی مواجه ساخته است.
در ارزیابی مربوط به ژوئن ۲۰۲۶، اطلاعات مربوط به اینترنت همراه ایران به طور کامل از رتبهبندی جهانی حذف شده و در تمام ستونهای مربوط به سرعت دانلود، آپلود و میزان تأخیر شبکه موبایل ایران، تنها عبارت “N/A” (نامشخص / غیرقابل ارزیابی) درج شده است. این نخستین بار است که شبکه ارتباطات همراه کشور به این شکل از نقشه ارزیابیهای پایدار جهانی خارج میشود.
تحلیلگران فنی تاکید میکنند که این حذف آماری، پیامد مستقیم تشدید محدودیت دسترسیها، مسدودسازیهای گسترده و بروز اختلالات شدید طولانیمدت در پروتکلهای بینالمللی طی ماههای اخیر بوده است. از آنجا که سامانههای جهانی مانند اسپیدتست بر پایه دادههای واقعی و آزمونهای روزمره خود کاربران کار میکنند، اعمال محدودیتهای سنگین بر ترافیک بینالملل و عدم دسترسی روان کاربران ایرانی به وبسایتها و اپلیکیشنهای ارزیابی، تعداد نمونههای ثبتشده را به شدت کاهش داده است. این اختلال آماری عملاً امکان ارزیابی سنجیده را از نهادهای بینالمللی سلب کرده و جایگاه ایران را در هالهای از ابهام فرو برده است.
هزینه پنهان اینترنت بیکیفیت برای اقتصاد
پیامدهای این کارنامه ضعیف، هرگز در حد یک گلایه ساده معیشتی یا ابراز نارضایتی در فضای مجازی باقی نمیماند. امروزه کندی و کیفیت نازل اینترنت، مستقیماً به شریانهای حیاتی «اقتصاد دیجیتال» و بخش مولد کشور ضربه میزند. بر اساس ارزیابیهای کارشناسی، سهم اقتصاد دیجیتال از تولید ناخالص داخلی در کشورهای پیشرو و حتی برخی کشورهای در حال توسعه منطقه به بیش از ۱۰ تا ۱۵ درصد رسیده است، اما در ایران، فعالان این عرصه درگیر ابتداییترین چالشهای ارتباطی هستند.
شرکتهای فناور، استارتآپها، برنامهنویسان، فعالان تجارت الکترونیک و کسبوکارهای خویشفرما (فریلنسرها) روزانه بخش عمدهای از توان، زمان و منابع مالی خود را صرف دور زدن اختلالات، قطعیهای غیرمنتظره و خنثیسازی اثرات فیلترینگ میکنند. استفاده مداوم و ناگزیر کاربران از ابزارهای کنار زدن محدودیتها (فیلترشکنها)، علاوه بر کندتر کردن سرعت پایه و افزایش مصرف ترافیک و هزینههای خانوار، ضریب امنیت شبکه ملی را به شدت آسیبپذیر کرده و آمار حملات سایبری و نفوذ به سامانهها را افزایش داده است. در شرایطی که کشورهای همسایه در خلیج فارس با جذب سرمایهگذاریهای سنگین بینالمللی در حال تبدیل شدن به هابهای داده و هوش مصنوعی هستند، نخبگان و نیروهای متخصص فناوری در ایران به دلیل انزوا و اختلالات ارتباطی، با ناامیدی و انگیزه بالاتری به مهاجرت فکر میکنند.
از آموزش تا ارتباطات؛ همه بازندهاند
در ابعاد اجتماعی، کیفیت اینترنت به مستقیمترین شکل ممکن با معیشت و کیفیت زندگی طبقات مختلف جامعه گره خورده است. دانشجویان و پژوهشگرانی که برای دسترسی به منابع علمی بینالمللی با سدهای کندی و مسدودی مواجهند، دانشآموزانی که در مناطق مختلف کشور توان استفاده روان از بسترهای آموزشی آنلاین را ندارند، و خانوادههایی که برای ارتباط ساده با نزدیکان خود باید هزینههای سنگینی بابت خرید بستههای ناپایدار پرداخت کنند، همگی قربانیان اصلی این وضعیت هستند.
در حال حاضر نرخ بستههای اینترنتی و خدمات ارتباطی برای شهروندان افزایش یافته است، اما در مقابل، خدماتی که دریافت میشود به هیچ وجه با این هزینهها تناسب ندارد. افت کیفیت و محدودیت دسترسی، نوعی «احساس تبعیض دیجیتال» را در میان شهروندان ایجاد کرده است؛ چرا که مردم میبینند در روزگاری که جهان به سمت پوشش سرتاسری نسل پنجم (۵G) و دسترسیهای چندصد مگابیتی حرکت میکند، آنها همچنان باید برای دریافت سرعتهای اولیه و دسترسی به وبسایتهای عادی با چالشهای روزمره دستپنجه نرم کنند.
توسعه، قربانی سیاستگذاری؟
پرسش اساسی این است که چرا با وجود وعدههای متوالی مسئولان و تدوین سندهای مختلف توسعه، کیفیت اینترنت ایران به این مرحله رسیده است؟ پاسخ کارشناسان و صاحبنظران حوزه ارتباطات به این پرسش روشن است: ریشه اصلی بحران، غلبه نگاه امنیتی، کنترلی و انقباضی بر سیاستگذاریهای این حوزه و حاشیهنشینی نگاههای توسعهمحور است.
طی سالهای گذشته، بهجای تمرکز بر آزادسازی بازار، جذب سرمایهگذاری بخش خصوصی و خارجی، نوسازی زیرساختهای فرسوده مخابراتی و توسعه واقعی فیبر نوری، تمرکز اصلی سیاستگذاران بر اعمال محدودیتها، فیلترینگ گسترده و ایجاد دیوارهای اعتباری در فضای مجازی بوده است. این سیاستها نه تنها نتوانسته به اهداف ادعایی خود در جلب رضایت یا کنترل فضا دست یابد، بلکه باعث تلف شدن منابع، تضعیف شدید اپراتورها و در نهایت فلج شدن زیرساختهای ارتباطی کشور شده است. عدم استقلال تصمیمگیری در نهادهای متولی و نگاه غیرتخصصی به حوزه ارتباطات، روند توسعه شبکه را کاملاً کند و متوقف کرده است.
آخرین فرصت برای بازگشت به ریل توسعه دیجیتال
عبور از این وضعیت بحرانی و جلوگیری از ریزش بیشتر جایگاه ایران در جغرافیا و اقتصاد جهانی، نیازمند یک تصمیم شجاعانه و تغییر پارادایم در حکمرانی فضای مجازی است. اقدامات مقطعی، تزریق قطرهچکانی بودجه یا انحراف افکار عمومی با آمارهای غیرواقعی، دیگر نمیتواند واقعیت تلخ کیفیت ارتباطات را پنهان سازد.
برای بهبود ملموس شرایط، در گام نخست باید سیاست فیلترینگ گسترده و مداخله دستوری در ترافیک شبکه بازنگری شود. تجربیات سالهای اخیر نشان داده که این سیاستها تنها به رشد بازار سیاه فیلترشکنها و تخریب کیفیت شبکه منجر شده است. در گام دوم، دولت و نهادهای تصمیمگیر باید با ایجاد شفافیت و بسترهای رقابتی، زمینه را برای ورود سرمایهگذاران بخش خصوصی به حوزه توسعه فیبر نوری و نوسازی تجهیزات اپراتورها فراهم کنند.
قرار گرفتن در رتبه ۱۳۷ اینترنت ثابت و حذف نام ایران از شاخصهای جهانی اینترنت همراه، هشداری جدی و تکاندهنده به مسئولان و تصمیمگیرندگان کشور است. مردم ایران و اقتصاد ملی، شایسته برخورداری از یک شبکه ارتباطی کند، ناپایدار و پرهزینه نیستند. پذیرش واقعیتهای فنی جهان امروز و احترام به حق دسترسی آزاد و باکیفیت شهروندان، تنها راهکار بازگرداندن ایران به ریل توسعه و ترمیم اعتماد آسیبدیده جامعه در حوزه دیجیتال است.
