وقتی نوجوانان جاده‌ها را به میدان خطر تبدیل می‌کنند

گروه جامعه: رانندگی بدون گواهینامه فقط یک تخلف رانندگی نیست؛ پدیده‌ای است که این روزها از خیابان‌های شهری تا آزادراه‌های بین‌ شهری دیده می‌شود، اما دراین بین خطر وقتی خود را نشان می‌دهد که کودکان و نوجوانان کم‌سن‌ وسال راپشت فرمان خودرو می‌بینی. اتفاقی که نه تنها جان راننده خردسال را تهدیدمی‌کند، بلکه امنیت هزاران شهروند را هم به خطرمی‌اندازد. پرسش اینجاست که مسئولیت برعهده چه کسی است؛ خانواده،جامعه یا قانون؟
به گزارش ایسنا، کافی است چند دقیقه در شبکه‌های اجتماعی جست‌وجو کنید؛ فیلم‌هایی از نوجوانانی که با سرعت بالا در خیابان‌ها رانندگی می‌کنند، کودکانی که پشت فرمان خودرو نشسته‌اند و والدینی که با افتخار از این صحنه‌ها فیلم می‌گیرند. تصاویری که شاید برای برخی سرگرم‌کننده به نظر برسد؛ اما در واقع روایتی از یک آسیب اجتماعی جدی است؛ آسیبی که می‌تواند در یک لحظه به فاجعه‌ای جبران‌ناپذیر تبدیل شود.
بازی با جان ۴۰ مسافر توسط راننده غیرمجاز اتوبوس 
در تازه‌ترین نمونه، اخیرا رئیس پلیس راه استان کرمان از توقیف یک دستگاه اتوبوس مسافربری خبر داد که توسط یک نوجوان ۱۸ ساله و فاقد هرگونه گواهینامه رانندگی هدایت می‌شد. اتوبوسی که بیش از ۴۰ مسافر را جابه‌جا می‌کرد و به گفته پلیس با رفتارهای پرخطر در جاده در حال تردد بود. حادثه‌ای که اگر چند دقیقه دیرتر شناسایی می‌شد، شاید امروز به جای یک خبر انتظامی، باید از یک سانحه مرگبار سخن می‌گفتیم.
اما ماجرا به اینجا ختم نمی‌شود؛ مأموران پلیس در شهرستان رومشکان استان لرستان، خودرویی را متوقف کردند که راننده آن یک کودک ۹ ساله بود. کودکی که بدون اطلاع خانواده، خودروی پراید را برداشته و در معابر عمومی رانندگی می‌کرد. خوشبختانه پلیس پیش از وقوع حادثه توانست خودرو را متوقف کند.
نمونه‌ای نگران‌کننده‌تر نیز در آزادراه قم–کاشان رخ داد؛ جایی که مأموران پلیس راه با کامیونی مواجه شدند که توسط یک کودک ۹ ساله هدایت می‌شد. بررسی‌ها نشان داد پدر این کودک در صندلی شاگرد حضور داشته و اجازه داده است فرزندش حدود پنج کیلومتر در آزادراه رانندگی کند و حتی از چند خودرو سبقت بگیرد. اقدامی که به گفته پلیس می‌توانست به یک فاجعه بزرگ جاده‌ای منجر شود.
این نمونه‌ها شاید در ظاهر عجیب و استثنایی به نظر برسند؛ اما واقعیت این است که رانندگی افراد فاقد گواهینامه، به‌ ویژه نوجوانان، به یک دغدغه جدی برای پلیس و کارشناسان ایمنی تبدیل شده است.
قانون چه می‌گوید؟
بر اساس قوانین راهنمایی و رانندگی، رانندگی بدون گواهینامه جرم محسوب می‌شود و برای آن مجازات در نظر گرفته شده است. همچنین واگذاری وسیله نقلیه به فرد فاقد گواهینامه نیز مسئولیت قانونی دارد و در صورت وقوع حادثه، مالک خودرو با پیامدهای حقوقی و کیفری مواجه خواهد شد.
در بسیاری از موارد، خانواده‌ها تصور می‌کنند آموزش رانندگی به فرزند خود در خیابان‌های خلوت یا جاده‌های کم‌تردد اشکالی ندارد؛ در حالی که قانون میان خیابان شلوغ و خلوت تفاوتی قائل نیست. فردی که گواهینامه ندارد، از نظر قانونی صلاحیت رانندگی در معابر عمومی را نیز ندارد.
نقش خانواده؛ از سهل‌انگاری تا عادی‌سازی خطر
کارشناسان و جامعه شناسان این حوزه معتقدند مهم‌ترین حلقه در شکل‌گیری این پدیده، خانواده است. برخی والدین از روی هیجان یا اعتماد بیش از حد، خودرو را در اختیار فرزندان خود قرار می‌دهند. حتی گاهی تصاویر رانندگی کودکان و نوجوانان توسط خود خانواده‌ها در فضای مجازی منتشر می‌شود؛ گویی یک مهارت افتخارآمیز به نمایش گذاشته شده است.
رانندگی تنها کنترل فرمان و پدال نیست. راننده باید توانایی تصمیم‌گیری در شرایط بحرانی، مدیریت استرس، تشخیص خطر و رعایت قوانین پیچیده ترافیکی را داشته باشد؛ مهارت‌هایی که معمولاً در سنین پایین تجربه نکرده و هنوز به‌ طور کامل شکل نگرفته‌اند.
اگر سری به فضای مجازی بزنیم، شاهد فیلم‌هایی هستیم که نوجوانان با ماشین‌هایی که تغییرات بسیاری در آن دیده می‌شود، خیابان را محلی برای مسابقات پرخطر خود قرار داده‌اند! در بسیاری از موارد هنگامی که پلیس آن‌ها را متوقف می‌کند، فرد صلاحیت رانندگی را ندارد. در مواردی حتی دیده شده است که فرد راننده علاوه بر نداشتن گواهینامه، در حالت عادی نیز قرار نداشته است و متأسفانه این اعمال، محیط شهری و جاده‌ای را نا امن می‌کند. 
یکی از کارشناسان آتش نشانی نیز عنوان کرده بود که بیشتر تصادفات را در ساعات بامدادی به ایستگاه‌های آتش نشانی گزارش می‌دهند و خیلی از تصادفات به علت سرعت بیش از حد و عدم کنترل وسیله نقلیه بوده که جان سرنشنین و راننده و حتی شهروندان را به خطر می‌اندازد.
شما تصور کنید وسیله نقلیه موتوری و خودرویی را به فردی بدهید که از لحاط جسمی، ذهنی و سنی صلاحیت و توانایی کنترل خودرو را ندارد. اگر در این رانندگی، حادثه‌ای رخ دهد و به دیگری آسیب هایی وارد سازید، چه کسی می‌تواند جبران خسارت جانی و جسمی آن را کند؟ خساراتی که گاهی با هیچ درمانی درست نخواهد شد؟ (قطع عضو؛ نخاع و…)
فرهنگ غلط «بلد بودن» به جای «مجاز بودن»
یکی از باورهای اشتباه در جامعه این است که اگر نوجوانی بتواند خودرو را حرکت دهد، پس رانندگی را بلد است. اما تفاوت بزرگی میان «توانایی هدایت خودرو» و «صلاحیت رانندگی» وجود دارد. گواهینامه صرفاً یک کارت شناسایی نیست؛ تأییدیه‌ای است که نشان می‌دهد فرد آموزش‌های لازم را دیده، قوانین را می‌شناسد و حداقل استانداردهای لازم برای حضور در معابر عمومی را کسب کرده است.
هزینه‌ای که همه جامعه می‌پردازد
وقتی یک کودک یا نوجوان فاقد گواهینامه، پشت فرمان می‌نشیند، خطر فقط متوجه خودش نیست. عابران پیاده، رانندگان دیگر، سرنشینان خودروها و حتی مسافران وسایل حمل‌ونقل عمومی نیز در معرض تهدید قرار می‌گیرند.