چگونه بلاروس از اکوسیستم جنگلی خود محافظت میکند
شهره صدری – جنگلها بیش از ۴۰ درصد از بلاروس را پوشاندهاند. در عین حال، این کشور سال گذشته دو برابر سال قبل از آن آتشسوزی جنگل ثبت کرده است.
آرمن مارتیروسیان، معاون نماینده مقیم برنامه توسعه سازمان ملل متحد در بلاروس، پیش از روز جهانی جنگلها که در ۲۱ مارس برگزار میشود، در مصاحبه با خبرگزاری سازمان ملل متحد درباره تهدیدات پیش روی این اکوسیستم حیاتی و تلاشها برای حفاظت از آن صحبت کرد.
به گفته وی، جنگلها صرفاً یک منبع طبیعی نیستند، بلکه یک اکوسیستم پیچیده و خودتنظیم هستند. اهمیت آن بسیار فراتر از مرزهای ملی است.
مارتیروسیان گفت: «جنگلها کربن را جذب و ذخیره میکنند و نقش کلیدی در کاهش تغییرات اقلیمی دارند. آنها سیستمهای آبی را تنظیم میکنند، خاکها را از فرسایش محافظت میکنند و کیفیت هوا را بهبود میبخشند.»
اکوسیستم و اقتصاد
امروزه، جنگلها نزدیک به ۱۰ میلیون هکتار از خاک بلاروس را پوشاندهاند. طبق گزارش برنامه توسعه سازمان ملل متحد، این منطقه در طول ۳۰ سال گذشته یک میلیون هکتار افزایش یافته است. اکنون سرانه جنگلها یک هکتار است که دو برابر میانگین جهانی است.
اکوسیستمهای جنگلی نقش حیاتی در حفظ تنوع زیستی دارند و زیستگاه هزاران گونه گیاهی و جانوری را فراهم میکنند. سهم اقتصادی آنها نیز به همان اندازه قابل توجه است و حدود ۴۰ هزار نفر را در بخش جنگلداری استخدام میکنند و محصولات چوبی ۸.۴ درصد از صادرات را تشکیل میدهند. محصولات غیرچوبی جنگلی مانند انواع توت، قارچ و گیاهان دارویی نیز مهم هستند.
جنگلها همچنین فضاهای کلیدی برای تفریح و گردشگری فراهم میکنند و فرصتهای جدیدی برای کسبوکارهای کوچک و اشتغال در مناطق ایجاد میکنند.
آقای مارتیروسیان گفت: «اکوتوریسم در بلاروس در حال تبدیل شدن به یک اولویت است. جنگلها به جوامع محلی فرصتهایی برای ایجاد شغل، توسعه کسبوکارهای کوچک و طراحی مسیرهای آموزشی زیستمحیطی برای ساکنان و بازدیدکنندگان ارائه میدهند.»
تهدیدات نوظهور
با این حال، اکوسیستمهای جنگلی با تهدیدات فزایندهای روبرو هستند که در درجه اول با تأثیرات تغییرات اقلیمی مرتبط هستند.
یکی از جدیترین چالشها، آتشسوزیهای جنگلی است. آقای مارتیروسیان تأکید کرد که این امر مستقیماً با افزایش دما، دورههای کوتاهتر یخبندان، تغییر الگوها و شدت بارندگی و همچنین افزایش فراوانی رویدادهای شدید آب و هوایی مرتبط است. به گفته کارشناسان، از آغاز فصل آتشسوزی ۲۰۲۵، بیش از ۷۰۰ آتشسوزی در بلاروس ثبت شده است که بیش از ۱۲۰۰ هکتار از جنگلها را تحت تأثیر قرار داده است، تقریباً دو برابر سال قبل.
او هشدار داد که جنگلهای مخروطی گونه های غالب در بلاروس، آسیبپذیر هستند، زیرا آتشسوزیها میتوانند آسیب شدیدی به تنوع زیستی وارد کرده و کل اکوسیستمها را نابود کنند.
او با اشاره به افزایش حشراتی مانند سوسکهای پوستخوار و مگسهای ارهای در سالهای اخیر، که با گرمایش جهانی و کاهش تابآوری اکوسیستمهای جنگلی نیز مرتبط است، گفت: «آفات جنگلی یکی دیگر از چالشهای جدی هستند.»
حمایت برنامه توسعه سازمان ملل متحد
برنامه توسعه سازمان ملل متحد که سالهاست با وزارت جنگلداری بلاروس همکاری میکند، به معرفی رویکردهای مدرن در مدیریت جنگلها کمک میکند و کارشناسان این آژانس سازمان ملل متحد توصیههایی را برای بهروزرسانی قوانین در این زمینه ارائه دادهاند.
در سال ۲۰۲۵، پیشنهادهایی در مورد استفاده از فناوریهای دیجیتال و روشهای نوآورانه برای فهرستبرداری، حفاظت و نگهداری جنگلها به همراه مدیریت مؤثرتر آتشسوزی تهیه شد. در فوریه ۲۰۲۶، با حمایت سازمان ملل متحد، یک استراتژی و برنامه اقدام ملی برای حفاظت و استفاده پایدار از تنوع زیستی در بلاروس تصویب شد.
سال گذشته پروژه جدیدی برای تقویت آمادگی برای پیشگیری و واکنش به آتشسوزی آغاز شد. این اولین پروژهای است که توسط برنامه توسعه سازمان ملل متحد در بلاروس با حمایت مالی دولت جمهوری خلق چین در چارچوب همکاری جنوب-جنوب اجرا میشود. پروژه دیگری بر توسعه اکوتوریسم تمرکز دارد و با همکاری وزارت منابع طبیعی و با حمایت فدراسیون روسیه در حال اجرا است.
نماینده برنامه توسعه سازمان ملل متحد توضیح داد: «اکوتوریسم ضمن حمایت از مناطق حفاظتشده، منابع درآمد جدیدی برای جوامع محلی ایجاد میکند.» وی افزود که این پروژه به توسعه زیرساختهای اکوتوریسم، ایجاد مسیرها و خدمات جدید و آموزش متخصصان شاغل در ذخایر طبیعی بلاروس کمک میکند.
او گفت: «جنگل یک موجود زنده است. نباید صرفاً به عنوان یک منبع، بلکه به عنوان بخشی از واقعیت مشترک ما، واقعیتی که آینده ما به آن وابسته است، با آن رفتار شود.»
سه گام برای حفاظت از جنگلها
آقای مارتیروسیان از برنامه توسعه سازمان ملل متحد با تأکید بر اینکه حفاظت از جنگلها نیازمند تمرکز بر سه حوزه کلیدی است، گفت: تلاشهای مشترک با شرکا در سطوح بینالمللی، ملی و محلی به ایجاد یک رویکرد سیستماتیک برای مدیریت جنگلها، تضمین نتایج پایدار و حفظ جنگلها برای نسلهای آینده کمک میکند.
استفاده از نوآوری و فناوریهای دیجیتال برای نظارت بر شرایط جنگلها و شناسایی زودهنگام تهدیدها
تقویت مشارکت بین دولت، سازمانهای بینالمللی و جوامع محلی
آموزش و افزایش آگاهی زیستمحیطی، به ویژه در بین جوانان
منبع: UN News
